Analysis

په ۲۱مه پېړۍ کې نړیوال نظم په داسې لور روان دی، چې د قدرت اصلي محور له دودیزو نظامي او ایډیولوژیکو رقابتونو څخه په کې د اتصال، سوداګریزو دهلېزونو او زېربینایي شبکو پر لور انتقال مومي. په دې نوي جیوپولیټیک چاپېریال کې د نړیوالو سوداګریزو دهلېزونو پر سر روانه پټه سیالي، په اصل کې د نړیوال کېدو د راتلونکې معمارۍ پر سر رقابت دی؛ داسې رقابت چې لوی قدرتونه په کې هڅه کوي خپلې ستراتیژیکې ګټې خوندي، خپل نفوذ پراخ او د راتلونکو اقتصادي - امنیتي معادلو مسیر تعریف کړي(1). په همدې بدلېدونکې معادله کې واخان دهلېز د یوې داسې جغرافیایي نقطې په توګه تبارز کوي، چې اهمیت یې له خپل فزیکي اندازې څو چنده زیات دی. دا سیمه د چین، افغانستان او منځنۍ آسیا ترمنځ د مستقیم اتصال تر ټولو لنډه او حساسه دروازه جوړوي. همدې ځانګړنې دا سیمه د چین - هند د ستراتیژیک رقابت په چوکاټ کې په یوه خاموش خو ډېر مهم محور بدله کړې ده.

چین ته د امریکایي ولسمشر ټرمپ سفر یواځې یو عادي ډېپلوماتیک اکټ نه دی، بلکې د معاصر نړیوال سیاست، اقتصادي رقابت او ستراتیژیکو تعاملاتو په چوکاټ کې یو مهم بدلون ګڼل کېږي. په داسې حال کې چې نړیوال نظام د لویو قدرتونو د سیالۍ، د انرژۍ د امنیت، د عرضې د ځنځیرونو د بیا تنظیم، د منځني ختیځ د کړکېچ، د اوکراین جګړې، د هرمز تنګي د امنیت او د آسیا ـ پاسیفیک د جیوپولیټیکي بدلونونو تر اغېز لاندې دی، چین ته د امریکا د ولسمشر دا سفر د نړیوال قدرت د توازن په بهیر کې ځانګړی اهمیت لري. د متحده ایالاتو او چین اړیکې د شلمې پېړۍ له وروستیو راهیسې د نړیوال نظم یو اساسي محور پاتې شوی. لکه څنګه چې په ۱۹۷۲م کال کې چین ته د ریچارد نیکولسن تاریخي سفر د سړې جګړې په جیوپولیټیک کې ژور بدلون راوست او د دواړو هېوادونو ترمنځ یې د ستراتیژیک تعامل بنسټ کېښود. دا ځل هم تمه کېږي، چې چین ته د ټرمپ دا سفر هم د یوه نوي تاریخي پړاو استازیتوب وکړی.

From Silk Road foundations to future cooperation—an Afghan perspective on a steady and constructive partnership  Afghanistan and China may be connected by just a slender strip of land known as the Wakhan Corridor, but their relationship is surprisingly stable and uncontroversial, especially in a region often marked by rivalry, intervention, and unresolved conflicts. For Afghanistan, this bond is both unique and precious. There’s no history of war between the two nations, no lingering territorial disputes, and no colonial baggage to complicate their interactions. In a neighborhood where mistrust often clouds diplomatic efforts, the relationship between Afghanistan and China has instead flourished through restraint, continuity, and a mutual desire for stability. 

په تېرو دوو میا شتو کې د ایران او متحده ایالاتو ترمنځ روانې شخړې نه یوازې د سیمې پر امنیتي، سیاسي او اقتصادي وضعیت ژور اغېز کړی، بلکې د موجود نړیوال نظم پر بنسټونو یې هم جدي پوښتنې راولاړې کړې دي. دا جګړه، چې د ستراتیژیکو رقابتونو، د انرژۍ د سیاست - امنیت او د قدرتونو د نفوذ له سیالۍ سره تړلې ده، د نړیوالو اړیکو په معاصر بهیر کې د یو مهم بدلون نښه ګڼل کېږي. د نظر خاوندانو او عامه افکارو ترمنځ دا بحث په پراخه توګه مطرح دی، چې له دې جګړې وروسته به نړیوال نظم کوم لور ته حرکت وکړي؟ ایا اوسنی نظم، چې تر ډېره د متحده ایالاتو تر رهبرۍ لاندې رامنځته شوی، خپل پخوانی ثبات وساتي، که به د څو قطبي نظم پر لور لا ډېر بدلون ومومي؟. د ستراتیژیکو او سیمه‌ییزو مطالعاتو انسټیتوټ د دې اونۍ څېړنیز تحلیل همدې اساسي پوښتنو ته ځانګړی شوی، ترڅو له جګړې وروسته د نړیوال نظم لپاره احتمالي سناریوګانې، د نړیوال نظم پر جوړښت یې اغېزې او د سترو قدرتونو راتلونکی تعاملات په علمي او تحلیلي چوکاټ کې وڅېړي.

Diplomacy between Iran and the United States is back on the table, but the careful tone surrounding these discussions hints at a more complex reality. There’s active engagement, intermediaries are stepping in, and the public messaging is quite measured. However, underneath all this activity lies a significant hurdle: the current negotiations are unlikely to lead to a lasting agreement. This is mainly because both sides are stuck in their maximalist positions. Meanwhile, Pakistan’s increasing role as a mediator could pull it deeper into a strategic rivalry that it neither controls nor can easily escape.

The recent week-long informal meetings at the director level in Urumqi involving Afghanistan, Pakistan, and China should be viewed in the right light. They’re not a game-changer, and it would be misleading to frame them that way. However, given the current regional climate—where tensions are running high and communication has become scarce—these talks represent a cautious yet necessary step forward that merits attention instead of being brushed aside.

Afghanistan has made a commitment: it won’t let its land be used as a starting point for conflict. At the same time, it’s eager to be seen for what it can become — a center for connectivity, a bridge linking different regions, and a partner in prosperity. 

The event reflected a growing agreement that with a clear strategy and international cooperation, Afghanistan could evolve from being a passive observer to a key player in the Belt and Road vision.

The era of U.S. unchallenged economic supremacy is ending. The multipolar world that most analysts have predicted for decades is no longer something that one day might be the case—it's the world now.